Ethiek

Onze zenbeoefening doen we niet alleen in de oefensituatie, maar ook in ‘real life’. We ontdekken dat ‘leven’ grote vrijheid is. Vrijheid begint met ‘ja’ op zeggen op ‘wat er is’. En met dit ‘ja’ te zien dat niet alleen vreugde, maar ook narigheid, tekortschieten, een fout maken, er ook bij horen.

Zo kunnen we zeggen dat alles wat werkelijk gebeurt ‘in orde’ is. Vraag: moet je dan overal gewoon ‘ja’ op zeggen, het onaangename verdragen en verder niets? Antwoord: misschien. Het kán zijn dat berusten, ook in de vorm van ‘een berustingsprestatie leveren’, het meest passend is in een situatie. Maar jouw ‘deel van de situatie zijn’ kan ook tot allerlei andere uitkomsten leiden, van grote gelatenheid tot geëngageerd verzet.

Een voorbeeld: in de zestiger jaren van de vorige eeuw informeerde de Vietnamese boeddhistische monnik Thich Nhat Hanh Dr. Martin Luther King over de gewelddadigheden en wreedheden van de Vietnamoorlog. Na uitgebreide afweging besloot Dr. King tot actie over te gaan. Hij hield een preek waarmee hij opstond tegen die oorlog. Uit het begin van zijn preek:

‘The time has come for America to hear the truth about this tragic war. Now, I’ve chosen to preach about the war in Vietnam because I agree with Dante, that the hottest places in hell are reserved for those who in a period of moral crisis maintain their neutrality. There comes a time when silence is betrayal.’
(bron: The secret of the 5 powers, Gretl Satorius, Erich Tiefenbach, David Pridal, Peace Comics / PeaceIsTheWayFilms 2012)


De preek van Dr. King was het begin van een grote internationale beweging van geweldloos verzet tegen de oorlog in Vietnam.

 

Dit is een voorbeeld van grote mannen die in een grote kwestie gemengd zijn. Niet iedereen is een Dr. Martin Luther King, Thich Nhat Hanh of Mahatma Gandhi; niet alle kwesties zijn van wereldformaat. Het is de kunst om op kleine schaal, naar je eigen maat ‘goed’ om te gaan met jouw situaties, of ze nu klein zijn of groot. Daar zijn wat hulpmiddelen voor.

Op de eerste plaats, als je ziet dat narigheid, onrust, teleurstelling, frustratie, pijn onontkoombaar bij het leven horen, kun je besluiten: die hoef ik niet nog een handje te helpen. Je gaat niet nodeloos pijn of lijden toevoegen; het is er vanzelf al. We kunnen dit formuleren als de inzet om

‘het goede te doen, het kwade te laten en te bevorderen dat al wat leeft wordt wat het is’.

Dit worden ‘de drie zuivere voorschriften’ genoemd, uit de Jukai-ceremonie. Het is een intentie, het kan jouw intentie, jouw insteek zijn in situaties. Als je deze intentie hebt kom je in een concrete situatie voor de vraag: Wát is hier goed om te doen, wát moet ik laten, wát is nú ‘bijdragen aan wat het leven wil’?

In de boeddhistische tradities bestaan tien ‘lekenvoorschriften’, die kunnen helpen, als een soort richtlijnen. Deze tien voorschriften worden ook genoemd in de Gedragscode van het Internationaal Zen Institute  (zie ethische gedragscode).

Bij die voorschriften geldt in onze visie: er is niets of niemand die je iets oplegt of voorschrijft.
Als je stil kunt zijn, kun je in jezelf de wijsheid van het leven, als je eigen stem dus, die voorschriften horen zeggen: ‘niet dit, niet dat.. wel zus, wel zo’. Ieder voor zich, al of niet in overleg met anderen, geeft antwoord op de vraag wat goed is om te doen of te laten, en handelt op zijn manier.

 Ondanks onze inzet het goede te doen en het kwade te laten zullen in het echte leven grenzen overschreden worden en zal schade, wringing, conflict ontstaan. Zoals gezegd is onze insteek om dat helder te zien en te erkennen. De pijn ervan te voelen. En om, als dat de zaak dient, te proberen op milde wijze de verschillende  partijen tot helderheid over elkaars beleving van de situatie te laten komen, en te onderzoeken of verbinding, verzoening kan ontstaan.

Dat is niet altijd gemakkelijk. De meditatie training draagt daar aan bij door het natuurlijke, aangeboren vermogen tot compassie van ieder levend wezen te helpen ont-dekken en verwerkelijken.