Wat is zen?

Zen is een vorm van Boeddhisme.
Shakyamuni Boeddha zag ongeveer 500 v.Chr. in Noord India kraakhelder in dat al wat bestaat aan zijn eind komt. Vroeg of laat, snel of langzaam. Ook dat wat je het liefste is: je geliefde, je lieve lijf, etc.
Dat tot zich door laten dringen vloog hem enorm aan, daar had hij het zwaar mee.
Hij stelde alles in het werk om iets te vinden waarmee hij vrij zou worden van dit lijden.
En hij slaagde daarin(!)
Daarna besteedde hij de rest van zijn leven, zo’n veertig jaar, om zijn ontdekking aan anderen door te geven. Een centraal element in zijn leer is Dhyana, spreek uit [djanna). Dhyana is Sanskriet, de taal van het oude India. Het betekent: je aandacht leren richten en je concentratievermogen oefenen. Doel van Dhyana is: precies als de Boeddha vrij worden van het onontkoombare lijden aan de vergankelijkheid.  Hoe wonderlijk dat misschien ook klinkt.

De ervaring en het inzicht van Shakyamuni Boeddha  raakten wijd verbreid. In de vijfde eeuw werd Shakyamuni’s onderricht naar China overgebracht en gecombineerd met het Taoïsme. Dhyana werd door de Chinezen vertaald als Chan. In de twaalfde eeuw kwam Chan naar Japan, en werd daar Zen genoemd.
Zen is dus de Japanse tak van Boeddhisme; Zen behoort tot de Boeddhistische traditie die teruggaat tot Shakyamuni Boeddha, 500 v. Chr. in India.

Zen is theedrinken

Je kunt op veel manieren een kop thee drinken. Je kunt daarbij heel afwezig zijn en je tong verbranden. Je kunt de warmte van de theekop in de handen voelen, de waterdamp van de hete thee vormen in de lucht zien tekenen, met kleine slokjes van de smaak genieten, en misschien zelfs één worden met de handeling van het theedrinken. Dat zou je ‘in zen zijn’ kunnen noemen.

Dat wilde de zenmeester Nansen ook overbrengen aan een universiteitsprofessor die hem bezocht om iets over zen te weten te komen. Nansen vroeg hem eerst om te gaan zitten, en begon in alle rust met een thee ceremonie, gedurende  welke de professor steeds onrustiger werd. Hij was tenslotte niet gekomen om een kop thee te drinken, maar om iets over zen te leren. Nansen schonk het kopje van de bezoeker vol, en ging daarmee door, ofschoon de thee al over de rand ging. Toen hij maar niet ophield riep de professor: ziet u niet dat het kopje al helemaal vol is? Er kan toch niets meer bij! Toen zei Nansen: zo helemaal vol als dit kopje bent u ook. Met theorieën, meningen en bespiegelingen. Hoe moet ik u zen tonen, voordat u zich leeg gemaakt heeft?

De Chinese Chan meester Yüan-Wu (1063–1135) zegt zo waar het in zen om gaat:

‘maak je eenvoudig innerlijk leeg en breng jezelf in overeenstemming met buiten. Dan zul je ook in het onstuimigste woelen van de wereld in vrede zijn’.

Je kunt wel en niet beschrijven wat zen is

Een goed bedoelde beschrijving van zen leert jou niet wat zen is. En kan nog tégen werken ook:

The description is not the described; I can describe the mountain, but the description is not the mountain, and if you are caught up in the description, as most people are, then you will never see the mountain.
Krishnamurti

Als je wilt weten hoe een mango smaakt, heeft het geen zin om er een chemische analyse van te maken, er een schilderij van te bekijken of er een gedicht over te lezen. Je moet er gewoon eentje schillen en eten.
Wil je weten wat zen is? Doe gewoon met ons mee bij Zentraining Haarlem! Doe de Introductie cursus of bezoek de doorgaande (dinsdag)avond.

Waarom zou je Zen beoefenen?

...als het ooit eens klopt dan is het maar voor even..

Voor sommigen is de zit meditatie een manier om zich lichamelijk en geestelijk te ontspannen. Zen beoefening maakt kalm en rustig, leert je met stress omgaan. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt de ervaring die mensen sinds eeuwen hebben, dat de meditatie zoals we in de zen traditie doen bijdraagt aan emotieregulatie. Gelijkmoedigheid, het je niet van de wijs laten brengen door emoties – die je wél blijft voelen  –  wordt bevorderd.

Voor anderen verdiept zen hun niet-boeddhistische levensbeschouwing of hun religie.
De Japanse zenmeester Yamada Koun (leermeester van o.a. de Benedictijner monnik/zenmeester Willigis Jäger):
‘Zen is geen religie, maar een weg naar de essentie van alle religies’.
En:
‘Zen is de weg naar een omvattender beleven en verstaan van de werkelijkheid en dat is mijn onderricht. Hoe jij dat dan inpast in jouw geloof of wereldbeschouwing, dat laat ik aan jou over.’

Voor nog weer anderen is zenbeoefening de directe, levende ervaring van wat Shakyamuni Boeddha meer dan 2500 jaar geleden inzag en realiseerde. Een bevrijding van het lijden aan vergankelijkheid en een vervullende waardering voor het mysterie van ons bestaan.
Zen brengt mij bij waardering voor wat er ieder moment is. Brengt mij bij het zien van het bijzondere van niet alleen het fijne, maar ook van het tragische in het leven. Natuurlijk voel ik wel degelijk het verschil tussen ‘fijn’ en ‘tragisch’. De zen training maakt mij vertrouwd met een diepe concentratie, een stilte, die tegelijkertijd heel wakker en opmerkzaam is. Zó, met die rustige wakkerheid, mengen in de situaties van alledag, voelt licht, bevordert trefzeker handelen en draagt bij aan verbinding met anderen. En maakt mij gevoelig voor de keren dat het níet zo mooi gaat als ik hier schrijf. Wanneer ik vanuit een onbemerkt oordeel, een opflitsend gevoel of een te stellig ‘weten’ de situatie frustreer, verdeeldheid creëer, ontevredenheid of onrust produceer… Zen leert mij: steeds opnieuw beginnen. Dagelijks oefenend op een kussentje zitten. En open, onderzoekend, niet-wetend het leven van alledag in, steeds weer.

Mensen beoefenen zen om ‘mindful’ te zijn; te leven met aandacht. Eigenlijk komt de Mindfulness beweging voort uit de boeddhistische traditie. De boeddhistische traditie is diepgaander en meeromvattend dan de mindfulness training.

Mensen die pijnlijke levenssituaties hebben meegemaakt, bijvoorbeeld het verlies van een dierbare, zijn vaak intensief bezig met vragen over de kwetsbaarheid of eenzaamheid van leven, gezondheid, geluk; vragen over hoe het zit met ouder worden, ziekte en dood.
Mensen kunnen een enorme dorst hebben naar iets begrijpen van de aard van dit leven, van zichzelf, om hun eigen pijn en die van anderen te kunnen verlichten. Zen gebruikt die dorst en die pijn als onderzoeks- en oefen-materiaal om te ontdekken hoe je kunt uitstijgen boven jezelf als centrum, en grote vrijheid kunt realiseren in dit leven van voortdurend ontstaan en verdwijnen.

Soms beoefent iemand zen met de vraag: ‘Is dit alles?’, waarmee hij/zij dan de ervaring van een ‘leeg leven’, of ‘existentieel vacuum’ uitdrukt. Vaak met gevoelens van onvrede, onrust, teleurstelling. Dan is zen een onderzoek van dit leven, van jouw leven. Van de aard van die gevoelens. Een stevig, methodisch onderzoek. Waar moed voor nodig is. Dat pijnlijk kan zijn. Dat vreugde brengt. ‘Doe maar’.

Doe Maar – Is Dit Alles

Ga zitten want ik wil eens met je praten
Ik ben allang niet meer zo blij als toen
Nee schrik maar niet ik wil je niet verlaten
Er is iets en ik kan er niets aan doen

We komen niets te kort we hebben alles
’n kind ’n huis ’n auto en elkaar
Maar weet je lieve schat wat het geval is
Ik zoek iets meer ik weet alleen niet waar

Is dit alles oehoehoeh
is dit alles oehoehoeh
is dit alles wat er is (2x)

We zijn nu net een stuk in dertien delen
Aan het einde zijn we allemaal de klos
We leven trouw het leven van zo velen
Ik wil iets meer ik wil ’n beetje los

Ikkyu Sojun (1394–1481)
Portret van Ikkyu Sojun

 

Iemand zei: ‘ik ben alleen gekomen in dit leven en ik zal ook alleen weer weggaan…’
Zenmeester Ikkyu Sōjun: ‘ik kan je leren niet te komen en niet te   gaan…’

 

Zentraining Haarlem leert je precies wat Ikkyu hierboven aanbiedt.
We doen oefeningen waarin je
jezelf bestudeert
jezelf vergeet
en zo wakker leert zien wat er werkelijk is
en dat jij dat bent.

’s Zomers bloeien klaprozen in de berm
’s Winters zijn de nachten lang
In de herfst glijdt het licht laag over straat
In de lente danst het lam in de wei